Đỗ Tường — người đứng sau mỗi bộ đỉnh của Đệ Nhất Đỉnh

Không bài nào chép từ nơi khác. Cái tôi kể là việc mình làm hằng ngày: nhận số đo ban thờ của khách, ra mẫu, đúc, gò, chạm, hun màu, rồi mang đến tận nhà đặt lên ban thờ.

Nghề ở Đồng Quỹ

Đồng Quỹ thuộc Nam Trực, Nam Định, là một trong số ít làng còn đúc đồ thờ bằng khuôn đất theo lối cũ. Xưởng Đệ Nhất Đỉnh đi qua 50 năm nghề. Chúng tôi đúc liền khối, không hàn ghép. Một bộ ngũ sự đi qua sáu công đoạn, người nào việc nấy; riêng khâu cuối là chỉnh nét và hun màu thì tôi tự làm, vì đó là khâu quyết định bộ đỉnh nhìn có hồn hay không.

Vài con số của xưởng, để bạn có mốc mà đối chiếu khi đi xem hàng ở bất cứ đâu: thành đỉnh chúng tôi đúc dày 5 ly, có chỗ dày tới 8 ly; khuôn nung hai lượt trước khi rót; đồng rót ở khoảng 1200 đến 1250 độ; rót xong phải để nguội chừng hai ngày mới được động vào; cả bộ ngũ sự thường mất mười lăm đến hai mươi ngày công.

Phục dựng pháp lam lên đỉnh đồng

Pháp lam là men thuỷ tinh nung trên cốt đồng. Kỹ nghệ này từng được triều Nguyễn coi trọng đến mức năm 1827 vua Minh Mạng cho lập Pháp Lam Tượng Cục tại kinh đô Huế, chuyên làm đồ pháp lam cho hoàng cung. Sau đó nghề mai một dần rồi thất truyền.

Xưởng chúng tôi là nơi phục dựng lại kỹ nghệ ấy, và là đơn vị đầu tiên đưa pháp lam lên đỉnh đồng thờ. Men do xưởng tự làm, nung ở khoảng 800 độ trên cốt đồng đỏ. Một bộ ngũ sự pháp lam mất mười lăm đến mười bảy ngày công, phần lớn nằm ở khâu điểm men và nung đi nung lại cho màu ăn đều và không rạn.

Đây là dòng khó nhất xưởng đang làm, và cũng là dòng tôi trực tiếp theo từng mẻ. Xem các mẫu cùng cách men lên màu tại trang Đỉnh đồng Pháp Lam.

Việc tôi làm mỗi ngày

• Nhận ảnh và số đo ban thờ khách gửi qua Zalo, chọn cỡ đỉnh, cỡ hạc, cỡ bát hương cho vừa mặt ban.
• Vẽ và duyệt mẫu hoa văn: song long chầu nguyệt, phụng gia tiên, ngũ phúc lâm môn, phúc lộc thọ, kim bảo, hoa sòi, thất lãn.
• Chọn nước hoàn thiện theo gian thờ: hun giả cổ, dát vàng 24k, khảm tam khí, khảm ngũ sắc, đồng cát tút, đồng đỏ, và men pháp lam.
• Đi lắp tại nhà khách, nhà thờ họ, từ đường. Phần lớn bài trên trang này bắt đầu từ một câu khách hỏi lúc tôi đang kê bộ đỉnh lên ban.

Vì sao tôi viết những bài này

Ở showroom, chín trên mười câu hỏi lặp lại: đỉnh cỡ nào thì vừa ban thờ rộng 1m53; hạc đứng bên nào; bát hương bao nhiêu phân là hợp; nhà chung cư ban thờ treo thì bày được bộ ngũ sự không; đồng bị xỉn lau thế nào cho khỏi mất màu. Trả lời bằng miệng thì người này nghe được, người kia không.

Nên tôi viết ra, viết đúng như lúc đứng nói chuyện với khách: có số đo thật, có cả những lỗi khách hay mắc mà người bán thường không nói. Trang này không bán hàng bằng giá. Ai cần chọn cỡ, cứ gửi ảnh và số đo ban thờ, tôi xem rồi trả lời.

Tôi rành nhất những việc này

• Phục dựng và chế tác pháp lam trên cốt đồng
• Chọn cỡ đỉnh, hạc, nến, bát hương theo chiều rộng và chiều sâu ban thờ
• Bày bộ đỉnh đồng và đồ thờ đồng đúng thứ tự trên ban thờ gia tiên
• Phân biệt đồng đỏ, đồng vàng, đồng cát tút và các nước hoàn thiện
• Kỹ thuật đúc khuôn đất, chạm tay, khảm tam khí và khảm ngũ sắc, dát vàng 24k
• Sắm và bài trí đồ thờ cho nhà mới, nhà thờ họ, từ đường
• Bảo quản và lau chùi đồ thờ bằng đồng

Bài tôi đã viết

• Bày ban thờ gia tiên Rằm tháng 8 cho đủ lễRằm tháng 8 là cái rằm đẹp nhất trong năm của nếp thờ gia tiên: mâm ngũ quả đủ màu, bánh trung thu, hoa tươi…
• Ban thờ chung cư dùng đỉnh đồng cỡ nào cho vừaBan thờ căn hộ vừa hẹp vừa treo tường nên không chọn cỡ như nhà đất được. Bài này nói rõ ba giới hạn thật của…
• Bộ ngũ sự đồng nặng bao nhiêu kg, và vì sao cùng cỡ lại chênh nhau chục cânCùng một cỡ bảy mươi phân mà nơi ghi ba sáu cân, nơi ghi sáu chục cân. Không ai giải thích chỗ chênh đó. Bài…
• Đo ban thờ trước khi mua đồ đồngĐọc ba trang trên mạng thì ra ba lời khuyên khác nhau về cỡ đỉnh. Lý do đơn giản hơn người ta tưởng, và cách…
• Sắm đồ đồng cho nhà thờ họ và từ đườngGian thờ họ khác ban thờ nhà riêng ở ba chỗ, và cả ba đều đẩy cỡ đồ lên. Bài này nói rõ sắm gì trước, cỡ nào…
• Kiểm bộ đỉnh đồng trước khi thanh toánĐồ thờ là món mua một lần dùng mấy chục năm, lại ít ai dám mang trả. Bảy điểm dưới đây kiểm được trong mười…
• Cách đặt đỉnh đồng và bộ ngũ sự trên ban thờ gia tiênBộ đồ đồng đẹp mà đặt sai chỗ thì ban thờ vẫn rối. Bài này chỉ rõ từng món đứng ở đâu, cao thấp thế nào, và…
• Nghi thức dâng đỉnh đồng lên ban thờMua được bộ đỉnh ưng ý rồi, nhiều gia đình lại lúng túng: đưa lên ban thờ ngày nào, có phải làm lễ không, đồ…
• Cách lau chùi và bảo quản đồ đồng thờ cúngĐồ đồng bền cả đời, nhưng lau sai cách một lần là bay màu hun, xước lớp vàng. Bài này nói đúng thứ nên dùng…
• Chọn cỡ bát hương đồng cho ban thờBát hương là món ở giữa, gần người cúng nhất — chọn sai cỡ là ban thờ mất cân ngay. Nhiều nhà hỏi tôi nên mua…
• Phân biệt đồng cát tút, đồng đỏ và đồng vàngKhách hỏi tôi nhiều nhất là nên mua đồ thờ bằng đồng gì. Cùng gọi là đồng nhưng cát tút, đồng đỏ, đồng vàng…
• Ý nghĩa hoa văn trên đỉnh đồngĐỉnh đồng đẹp không chỉ ở nước đồng mà ở tích chạm trên thân. Mỗi dòng hoa văn mang một lời chúc: trường thọ…
• Chuẩn bị ban thờ cho nhà mớiVề nhà mới, dựng ban thờ là việc nhiều gia đình muốn làm cho chu đáo nhưng lại ngại vì không biết bắt đầu từ…
• Tượng đồng phong thủy nên đặt ở đâu, hướng nào trong nhàTượng đồng đẹp mà đặt sai chỗ thì vừa mất trang nghiêm vừa không hợp. Khách hay hỏi tôi tượng này để đâu…
• Đôi hạc thờ bằng đồngĐôi hạc là hai món đứng hai bên đỉnh trong bộ ngũ sự. Nhiều người mua đỉnh rồi mới tính đến hạc, nên hay bị…
• Bộ ngũ sự hay bộ tam sựNhiều gia đình gọi cho xưởng đều hỏi một câu: nên mua bộ ngũ sự hay bộ tam sự. Không có bộ nào hơn bộ nào —…
• Chọn nước hoàn thiện cho đỉnh đồngCùng một khuôn đỉnh, lớp hoàn thiện quyết định gian thờ trông trầm hay sáng — và quyết định phần lớn giá…

Gặp tôi ở đâu

Xưởng đúc tại làng nghề Đồng Quỹ, Nam Định. Khách đặt hàng khổ lớn có thể xuống tận nơi xem đổ khuôn và xem mẻ pháp lam vào lò. Ba showroom trưng bày ở Nam Định, Hà Nội và Hải Phòng, mở cả ngày, xem địa chỉ và chỉ đường tại trang Showroom. Gọi hoặc nhắn Zalo: 0888 688 688.

Xem thêm về nơi làm ra đồ tại trang Xưởng đúc Đồng Quỹ và các cam kết ở trang Bảo chứng.