Nhận tranh đồng về kiểm những gì trước khi trả nốt tiền
Mở kiện ở đâu, cần mấy người, chuẩn bị gì trước khi xe tới
Tranh đồng khổ lớn đi đường xa, đóng kiện kín, tới nhà mới mở ra. Đó là lần duy nhất gia chủ còn đủ quyền nói trước khi trả nốt tiền, nên nửa giờ soi hàng lúc ấy đáng giá hơn mọi lời hứa sau này.
Chỗ mở kiện quyết định một nửa kết quả. Hành lang hẹp hay sân nắng gắt đều không mở được, vì vừa thiếu chỗ xoay vừa khó nhìn ra vết. Hãy chọn phòng rộng, nền phẳng, có mảng tường trống để dựng tranh tựa vào và có cửa sổ rọi được từ bên hông. Ánh sáng chiếu thẳng vào mặt đồng sẽ xoá hết vết lõm, ánh sáng xiên mới làm chúng nổi lên.
- Dọn trước một khoảng trống rộng hơn bề ngang tranh chừng một mét mỗi bên.
- Trải chăn cũ hoặc tấm xốp xuống nền, tuyệt đối không dựng tranh trực tiếp xuống gạch.
- Chuẩn bị hai đến ba người khoẻ cho tranh trên 1m5, một người chỉ đủ với tranh nhỏ.
- Sẵn đèn pin nhỏ để rọi xiên, khăn vải mềm khô và một thước dây.
- Kìm cắt dây đai, xà cầy nhỏ tháo nẹp gỗ; không dùng dao rọc sâu vì dễ phạm vào mặt đồng.
- Hẹn nhà xe ban ngày, đừng nhận lúc chập tối rồi soi bằng đèn vàng.
Bảy chỗ soi theo thứ tự, không bỏ chỗ nào
Soi theo thứ tự từ ngoài vào trong thì không sót và không phải lật tranh nhiều lần. Mỗi lần lật một bức khổ lớn là một lần có nguy cơ va chạm, nên xem hết mặt trước rồi mới dựng nghiêng và lật sau.
| Thứ tự | Chỗ soi | Soi thế nào | Thế nào là đạt |
|---|---|---|---|
| 1 | Mặt đồng | Rọi đèn xiên góc hẹp, đi từ trái sang phải | Vân chạm đều tay, không có vết lõm tròn hay gợn sóng lớn |
| 2 | Bốn cạnh khung | Đưa tay miết dọc từng cạnh, mắt nhìn theo | Không móp, không tróc sơn, không dằm gỗ |
| 3 | Mối ghép góc khung | Nhìn thẳng vào từng góc, rồi soi đèn vào khe | Bốn góc khít đều, không góc nào hở rộng hơn góc còn lại |
| 4 | Mặt sau và hệ móc treo | Lật sau, lắc nhẹ từng móc | Móc bắt chắc vào nẹp gỗ, không lung lay, đủ số móc theo khổ tranh |
| 5 | Độ phẳng | Dựng nghiêng tựa tường, ngắm dọc mặt tranh từ một cạnh | Mặt tranh thẳng, không cong vênh, không phồng ở giữa |
| 6 | Lớp phủ ở chỗ lõm sâu | Soi đèn vào các hốc hoa văn sâu | Màu ăn đều vào chỗ lõm, không có mảng trắng đục hay chảy vệt |
| 7 | Phụ kiện treo kèm | Đếm và thử vặn | Đủ vít, nở, dây hoặc thanh treo như đã thoả thuận |
Riêng chỗ số 1, tranh đồng chạm tay không bao giờ nhẵn như mặt kính. Xưởng làng Đồng Quỹ, Nam Trực, Nam Định làm nghề năm mươi năm vẫn để lại vân búa trên nền đồng, vì đó là dấu tay thợ chứ không phải lỗi.
Vết nào là bình thường, vết nào phải báo ngay
Phần lớn tranh cãi lúc nhận hàng đến từ việc nhầm đặc điểm của nghề với lỗi thật. Bảng dưới tách rạch ròi hai nhóm để quyết trong vài phút, không phải hỏi vòng vo khi nhà xe đang đứng chờ.
| Hiện tượng | Xếp loại | Nhận ra bằng gì |
|---|---|---|
| Vân búa, gợn nhẹ trên nền đồng | Bình thường | Dấu chạm tay, thấy rõ khi soi đèn xiên, sờ thấy mềm tay |
| Ánh màu không đều giữa các mảng | Bình thường | Đồng hun và lớp phủ ăn màu theo độ sâu hoa văn |
| Vài chấm li ti trong hốc sâu | Bình thường | Chỗ khuất, không nằm trên đường nét chính |
| Móp lõm ở cạnh tranh | Báo ngay | Thường do kiện bị ép hoặc va lúc bốc xếp |
| Xước dài liền mạch trên mặt đồng | Báo ngay | Vết thẳng, dài, khác hẳn vân chạm tự nhiên |
| Khung hở mối ở một góc | Báo ngay | Góc đó hở rộng hơn hẳn ba góc kia |
| Mặt tranh cong hoặc phồng | Báo ngay | Nhìn dọc mặt tranh thấy võng, treo lên sẽ vênh |
| Móc treo lung lay hoặc thiếu | Báo ngay | Liên quan trực tiếp đến an toàn khi treo |
Quay video lúc mở kiện: quay gì, bao lâu, giữ bao lâu
Một đoạn video ngắn quay lúc mở kiện là bằng chứng mạnh nhất nếu sau đó phải bàn lại với xưởng hay nhà xe. Quay liền mạch, không cắt giữa chừng, vì đoạn bị cắt luôn khó thuyết phục hơn.
- Bắt đầu quay khi kiện còn nguyên, lia một vòng quanh kiện cho thấy dây đai và các góc thùng.
- Quay cảnh cắt dây, tháo nẹp, bóc từng lớp bọc, đừng tua nhanh phần này.
- Khi lộ mặt đồng thì đưa máy lại gần, đi chậm hết bề ngang tranh một lượt.
- Lật mặt sau quay hệ móc treo và nẹp gỗ; tổng thời lượng ba tới năm phút là đủ.
- Giữ file gốc tới khi treo xong và hai bên đã chốt không còn vướng mắc.
Giấy tờ nên có trong tay khi nhận tranh
Giấy tờ đi cùng tranh không nhiều, nhưng thiếu một thứ thì về sau rất khó truy. Nhận đủ giấy rồi mới ký là thói quen nên giữ, kể cả khi mua của chỗ quen.
- Phiếu giao hàng của nhà xe, ghi rõ số kiện và tình trạng kiện lúc giao.
- Ảnh chụp tranh tại xưởng trước khi đóng kiện, để đối chiếu với bức đang đứng trước mặt.
- Phiếu bảo chứng của xưởng có ghi số mẻ đúc, đây là căn cứ cho chế độ bảo hành trọn đời và cũng là cách tra ngược lại lô hàng.
- Bản ghi thoả thuận riêng nếu có: loại khung, nước hoàn thiện, kiểu móc treo đã chọn lúc đặt.
- Liên hệ trực tiếp của xưởng, không chỉ số của tài xế.
Với hàng đặt riêng, từ lúc chốt mẫu tới lúc giao thường hai mươi mốt tới ba mươi ngày, nên bộ giấy tờ này là sợi dây nối lại cả quãng đó.
Phát hiện lỗi rồi thì xử lý theo thứ tự nào
Thấy lỗi thì việc đầu tiên không phải là tranh luận mà là giữ nguyên hiện trường. Đừng bọc lại, đừng dời tranh, đừng lau chỗ nghi có vết. Chụp ảnh cận chỗ lỗi kèm một ảnh toàn cảnh cho thấy vết nằm ở đâu trên bức tranh.
Tiếp theo, báo cho xưởng trước rồi mới nói chuyện với nhà xe, vì xưởng biết bức tranh ra khỏi cửa trong tình trạng nào. Ghi vào phiếu giao hàng đúng những gì nhìn thấy, bằng chữ trung tính như móp cạnh dưới bên trái dài chừng ba phân, tránh viết lời nhận định. Lỗi nhỏ ở khung hay lớp phủ thì phần lớn xử lý tại nhà được. Lỗi ở mặt đồng, ở độ phẳng hay ở kết cấu khung thì để nguyên trạng và chờ xưởng thu xếp, vì chữa vội dễ hỏng thêm lớp hoàn thiện. Trong lúc chờ, đừng treo lên tường.
Hỏi đáp
Chưa mở kiện đã ký nhận thì sao?
Ký trước khi mở là tự bỏ mất cơ hội đối chiếu tình trạng lúc giao. Nếu nhà xe giục, hãy ghi thêm vào phiếu một dòng là chưa kiểm nội dung bên trong, rồi mở kiện và quay video ngay sau đó.
Vân búa trên nền đồng có phải lỗi không?
Không. Đó là dấu của búa chạm tay và là đặc điểm nhận ra hàng chạm thủ công, khác với nền đập máy phẳng đều. Chỉ cần vân đều tay, không có vết lõm tròn lạ hay gợn sóng lớn là bình thường.
Khung hở một ly ở góc có chấp nhận được không?
Phải so với ba góc còn lại. Bốn góc hở đều một chút do gỗ co ngót theo thời tiết là chuyện thường gặp; một góc hở rộng hơn hẳn thì nên báo ngay vì đó là dấu hiệu mối ghép bị xô khi vận chuyển.
Nên tự treo hay chờ thợ của xưởng?
Tranh dưới một mét, tường gạch đặc và có sẵn khoan thì gia chủ tự treo được. Tranh khổ lớn hoặc tường thạch cao thì nên chờ thợ, vì chọn sai vị trí bắt vít là phải khoan lại và mặt tường sẽ mang thêm lỗ.
Bao lâu sau khi nhận thì hết hạn báo lỗi?
Thông lệ của nghề là báo càng sớm càng thuận, tốt nhất ngay trong ngày nhận và trước khi treo, vì sau khi treo rất khó tách bạch lỗi từ đường vận chuyển hay từ lúc lắp. Thời hạn cụ thể thì hỏi thẳng nơi bán và ghi lại bằng văn bản.