Tranh đồng chạm nổi và phù điêu đồng khác nhau thế nào
Bốn cái tên hay gặp, mỗi tên chỉ đúng cái gì
Khách hỏi mua tranh đồng hay gặp cùng lúc bốn chữ: chạm nổi, phù điêu, chạm khắc và gò đồng. Người bán dùng lẫn nên nhiều nhà đặt một đằng nhận một nẻo. Bốn chữ này chia hai nhóm: hai chữ gọi tên sản phẩm, hai chữ gọi tên cách làm. Xưởng Đồng Quỹ gọi như sau, cũng là cách gọi chung trong nghề đồng Nam Định.
- Chạm nổi: tấm đồng đỏ mỏng, thợ thúc từ mặt sau cho hình nhô lên rồi lật mặt trước chạm nét bằng đục và búa nhỏ. Hoa văn cao hơn nền vài ly, cả bức vẫn là một tấm phẳng lồng khung gỗ hoặc khung đồng. Đây là dòng phổ biến nhất, từ Mã đáo, Thuận buồm tới hoành phi câu đối.
- Phù điêu: hình khối nổi cao trên nền, thường đúc nguyên khối hoặc gò từ tấm dày, độ nổi từ khoảng 1 phân tới vài phân. Nặng, dày, mặt sau phẳng hoặc có xương đỡ, gắn thẳng lên tường sảnh, mặt tiền hoặc bệ đá. Gần điêu khắc hơn là tranh.
- Chạm khắc: là thao tác đục nét xuống mặt đồng. Nét chìm, mặt tranh vẫn phẳng, hay gặp ở tranh chữ, câu đối nền đen chữ vàng. Nhiều người bán gọi luôn tranh chạm nổi là chạm khắc, cần hỏi lại.
- Gò đồng: là cách làm, dùng búa và đe gò tấm đồng thành hình, không phải một loại tranh riêng. Tranh chạm nổi cũng bắt đầu bằng công đoạn gò thúc, nên hai chữ hay đi cùng nhau.
Nhìn đâu để biết mình đang xem loại nào
Chỉ cần nhìn bốn chỗ trên chính bức đang xem. Số đo trong bảng là dải chung của nghề, không phải thông số riêng của xưởng nào.
| Chỗ nhìn | Tranh đồng chạm nổi | Phù điêu đồng |
|---|---|---|
| Độ nhô của hoa văn so với nền | Vài ly, nhìn nghiêng mới thấy khối, nhìn thẳng thấy như tranh phẳng có nét | Từ khoảng 1 phân trở lên, nhìn thẳng vẫn thấy khối, có bóng đổ rõ |
| Mặt sau tấm đồng | Lõm theo đúng hình mặt trước, sờ thấy vết thúc, thường bịt ván hoặc để trần trong khung | Phẳng, hoặc đổ đầy, hoặc có gân xương đỡ; không thấy hình ngược |
| Mép hoa văn và nền | Nét đục sắc, nền đồng có vân búa nhỏ đều tay, chỗ lõm còn ánh kim | Mép mềm, chuyển khối tròn, nền thường được mài hoặc xử lý liền |
| Độ dày và cân nặng khi nhấc | Tấm mỏng, nhẹ so với cỡ, một người đỡ được bức trung | Dày, nặng gấp nhiều lần cùng khổ, thường phải hai người trở lên |
Kiểm nhanh nhất là chiếu đèn từ bên hông: chạm nổi cho dải bóng mảnh dọc theo nét, phù điêu cho mảng bóng rộng ôm cả khối. Chỉ có ảnh thì xin thêm ảnh mặt sau và ảnh chụp nghiêng, hai ảnh này nói thật hơn ảnh chụp thẳng.
Vì sao người bán hay gọi lẫn và khách hiểu nhầm ở đâu
Chữ phù điêu nghe sang hơn nên nhiều nơi gọi mọi tranh đồng có hình nổi là phù điêu. Ngược lại, có xưởng đúc gọi cả mảng đúc dày là tranh đồng để dễ tìm. Bốn kiểu nhầm hay gặp khi khách mang ảnh tới showroom hỏi:
- Đặt phù điêu, nhận về chạm nổi: khách muốn một mảng khối dày để gắn tường sảnh, nhưng người bán giao tấm đồng mỏng lồng khung. Treo lên thấy mỏng, nhìn xa mất khối.
- Đặt chạm nổi, nhận về phù điêu: khách muốn bức tranh treo phòng thờ nhẹ nhàng, nhận về một khối nặng cần bắt nở tường, không lồng khung gỗ được, không hợp bàn thờ.
- Nhầm chạm khắc với chạm nổi: khách xem ảnh thấy nét đẹp, tưởng là hình nổi, nhận về mới biết nét chìm, mặt tranh phẳng.
Cách tránh: đừng chốt bằng tên gọi, chốt bằng ba con số (độ nổi, độ dày, cân nặng) và một ảnh mặt sau của bức mẫu.
Loại nào hợp phòng thờ, loại nào hợp phòng khách và sảnh lớn
Chọn theo chỗ treo và khoảng cách nhìn thì ít sai: chạm nổi nhìn gần mới thấy hết nét, phù điêu lùi xa mới thấy khối. Gợi ý theo thang cỡ phủ bì xưởng đang làm:
| Chỗ treo | Nên chọn | Cỡ phủ bì hay dùng | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Phòng thờ, ban thờ gia tiên | Chạm nổi, khung gỗ hương hoặc gụ | 1m27×61 tới 1m76×89 | Nhìn từ 1,5 tới 3 m, hợp hun giả cổ, dát vàng điểm |
| Phòng khách nhà phố | Chạm nổi, khung gỗ hoặc khung đồng | 1m55×81 tới 2m31×1m27 | Nhìn từ 2 tới 4 m, khảm tam khí lên màu đẹp dưới đèn |
| Sảnh biệt thự, nhà thờ họ | Chạm nổi khổ lớn hoặc phù điêu | 2m62×1m55 tới 3m21×1m76 | Nhìn từ 4 m trở lên, phù điêu giữ khối tốt hơn ở khoảng này |
| Mặt tiền, tường rào, cổng | Phù điêu đúc hoặc gò dày | Theo mảng tường thực tế | Chịu mưa nắng, không lồng khung gỗ, cần bắt nở chắc |
Cỡ quen gọi 1m2 × 2m3 là lòng tranh, phủ bì cả khung khoảng 1m27 × 2m37, đều nằm trong thước Lỗ Ban 42,9. Với phù điêu ngoài trời, xưởng không tính theo thang này mà đo đúng mảng tường rồi chia tấm.
Ba câu hỏi người bán trước khi đặt cọc
Ba câu dưới đây đủ để lật ra bức mình sắp đặt là chạm nổi hay phù điêu, dù người bán có gọi tên thế nào.
- Hoa văn nhô lên khỏi nền bao nhiêu và mặt sau bức có lõm theo hình không? Trả lời vài ly và mặt sau lõm là chạm nổi; trả lời trên 1 phân và mặt sau phẳng là phù điêu.
- Bức này làm từ tấm đồng thúc tay hay đúc khuôn? Chạm nổi thúc tay có vân búa và nét đục, đúc khuôn có mặt nền mịn đều và mép khối tròn.
- Cho xem ảnh mặt sau và ảnh chụp nghiêng có bóng của bức mẫu được không? Người bán thật sự có hàng sẽ gửi ngay, người chỉ có ảnh mạng thường lảng.
Tại xưởng Đồng Quỹ, khách có thể nhấc thử tấm đồng đang chạm dở, sờ mặt sau và soi đèn nghiêng; khách ở xa được gửi ảnh mặt sau và video lia đèn. Hàng giao tới nhà kiểm xong mới thanh toán, miễn phí vận chuyển toàn quốc.
Nhắn cho xưởng gọi tên thế nào cho khỏi sai
Nhắn Zalo cho xưởng chỉ cần đủ bốn ý: loại tranh, tích, cỡ phủ bì hoặc mảng tường, nước hoàn thiện. Ba mẫu tin nhắn ngắn mà đủ:
- Tranh đồng chạm nổi, tích Mã đáo thành công, khung gỗ hương, phủ bì 1m97 × 1m07, khảm tam khí, treo phòng khách tường rộng 3m2.
- Tranh đồng chạm nổi, hoành phi câu đối, khung đồng, phủ bì 1m55 × 81, dát vàng, treo ban thờ gia tiên.
- Phù điêu đồng, tích Cội nguồn quê hương, gắn tường sảnh 4m × 2m, hun giả cổ, không lồng khung.
Gọi đúng tên từ tin nhắn đầu, xưởng dựng thử tỉ lệ đúng loại, đỡ một vòng sửa. Anh chị gửi ảnh mảng tường hoặc ban thờ qua Zalo 0888 688 688, hoặc ghé showroom Nam Định, Hà Nội, Hải Phòng xem tận tay tranh chạm nổi và phù điêu đặt cạnh nhau.
Hỏi đáp
Phù điêu đồng và tranh đồng có phải là một không?
Không. Tranh đồng thường là tấm đồng chạm nổi mỏng, hoa văn nhô vài ly, lồng khung treo tường. Phù điêu đồng là khối nổi cao, dày và nặng, gắn thẳng lên tường như một mảng điêu khắc. Nhiều nơi gọi lẫn, nên chốt bằng độ nổi và ảnh mặt sau.
Tranh gò đồng có phải là tranh chạm nổi không?
Gò đồng là cách làm, chạm nổi là kết quả. Tranh chạm nổi thúc tay đều qua công đoạn gò từ mặt sau, sau đó mới chạm nét mặt trước. Vì vậy một bức gọi là gò đồng thường chính là tranh chạm nổi, chỉ khác ở mức độ chạm nét kỹ hay sơ.
Tranh chạm chìm có bền hơn tranh chạm nổi không?
Độ bền phụ thuộc tấm đồng và nước hoàn thiện chứ không phụ thuộc nét chìm hay nổi. Nét chìm ít bị va quệt hơn, nhưng nét nổi trên đồng đỏ chạm tay cũng giữ được nhiều chục năm nếu treo trong nhà và lau đúng cách.
Chạm nổi và phù điêu, loại nào nặng hơn?
Phù điêu nặng hơn rõ rệt vì dày và thường đúc nguyên khối; cùng một khổ có thể nặng gấp nhiều lần tranh chạm nổi. Tranh chạm nổi khổ 1m2 × 2m3 cả khung gỗ thường một hai người khiêng được, phù điêu cùng cỡ cần thêm người và bắt nở tường.
Nhìn ảnh chụp có phân biệt được hai loại không?
Ảnh chụp thẳng thì khó. Xin thêm ảnh chụp nghiêng có bóng đổ và ảnh mặt sau: chạm nổi cho bóng mảnh theo nét và mặt sau lõm, phù điêu cho mảng bóng rộng và mặt sau phẳng.