Khung gỗ tranh đồng nứt chân chim, hở mối góc có phải lỗi không

Vì sao khung gỗ của tranh đồng nứt và hở theo mùa

Mặt tranh là tấm đồng chạm tay, gần như không co giãn theo thời tiết. Khung thì khác: gỗ hương, gụ, sồi hay lim đều là gỗ tự nhiên, hút ẩm khi trời nồm và nhả ẩm khi trời hanh hoặc khi bật điều hoà cả ngày. Ở miền Bắc, độ ẩm có thể dao động từ dưới 60% trong những đợt hanh đến trên 90% trong mùa nồm, và mỗi lần như vậy thanh gỗ co hoặc nở theo chiều ngang thớ.

Khung tranh đồng lại dày bản: với tranh cỡ 1m2 × 2m3, bản khung thường 8–12 cm, tranh dưới 1m thì 5–7 cm. Bản càng to, chênh lệch co ngót giữa mặt ngoài và lõi gỗ càng rõ. Mối góc là chỗ hai thanh gặp nhau vuông góc, thớ gỗ chạy hai hướng khác nhau, nên đó luôn là nơi lộ khe đầu tiên. Khói hương ở phòng thờ còn làm lớp sơn giòn, dễ rạn chân chim trước khi phần gỗ có vấn đề gì.

• Co ngót theo mùa: hanh thì khe mở, nồm thì khe khép lại, đây là nhịp bình thường của gỗ tự nhiên.
• Điều hoà thổi thẳng vào khung làm một mặt khô nhanh hơn mặt kia, dễ sinh vênh.
• Khung mới chuyển từ xưởng về nhà khác vùng khí hậu cần một hai mùa để gỗ quen độ ẩm mới.

Bảng dấu hiệu: bình thường hay phải báo xưởng ngay

Đo khe bằng thẻ nhựa: một tấm thẻ dày khoảng 0,8 ly, hai tấm chồng lên xấp xỉ 1,5 ly. Soi đèn pin xiên sát mặt khung để thấy vết nứt nông hay sâu. Mức ngưỡng dưới đây là mức chung của nghề khung gỗ, dùng để tự phân loại trước khi gọi xưởng.

Nứt ở đâu thì nguy, nứt ở đâu chỉ là ngoài da

Cùng một vết nứt dài 5 cm, nằm ở chỗ khác nhau thì nặng nhẹ khác hẳn. Tranh khổ lớn nặng vài chục ký, toàn bộ lực treo đi qua khung.

• Nguy: góc mộng dưới, vì phải đỡ trọng lượng tấm đồng dồn xuống; nứt ở đây dễ làm khung xệ.
• Nguy: quanh chỗ bắt móc hoặc ke treo phía sau, vì vết nứt ở đây có thể làm móc bung.
• Nguy: vết nứt chạy dọc thớ từ mặt trước ra mặt sau, tức là thanh gỗ đã nứt suốt.
• Ngoài da: rạn chân chim trên đường chỉ trang trí, hoa văn chạm hoặc lớp sơn son thếp.
• Ngoài da: khe nhỏ giữa nẹp giữ tấm đồng và khung, thường khép lại theo mùa.

Mẹo nhanh: nhấn nhẹ hai bên vết nứt. Nếu hai mép không nhúc nhích và không có tiếng lạo xạo, đó phần nhiều là vết ở lớp sơn. Nếu mép nứt lún hoặc khe mở rộng khi nhấn, cần gửi ảnh cho xưởng xem.

Gỗ hương, gụ, sồi co ngót khác nhau ra sao, khung đồng thì thế nào

Xưởng Đồng Quỹ đóng khung cho tranh chạm tay bằng gỗ hương, gụ, sồi, lim và cả khung đồng. Biết nết từng loại giúp đọc đúng vết nứt.

Khung đồng hợp tranh chữ và tranh nhỏ; tranh khổ lớn vẫn chuộng khung gỗ vì nhẹ hơn và hợp nội thất.

Giữ khung qua mùa hanh và mùa nồm

• Treo cách cửa điều hoà ít nhất 1,5–2 m, không để gió thổi thẳng vào khung.
• Tránh bức tường hứng nắng chiều trực tiếp, nắng làm một cạnh khung khô nhanh hơn cạnh còn lại.
• Để bát hương, đèn dầu cách mép dưới khung một khoảng rộng, khói và hơi nóng không bốc thẳng lên gỗ.
• Mùa nồm đóng cửa khi trời ẩm, bật hút ẩm nếu có; lau khung bằng khăn khô, không lau khăn ướt.
• Kê đệm cao su nhỏ ở hai góc dưới mặt sau để khung không áp sát tường ẩm.

Không tự bôi dầu, xịt bóng hay sơn lại khung khi đang thấy khe, vì lớp mới có thể khoá ẩm bên trong và làm rạn lan rộng hơn.

Khi nào tự xử lý được, khi nào mang về xưởng

Rạn chân chim ở lớp sơn và khe mối góc dưới 1 ly không cần làm gì ngoài treo đúng chỗ và theo dõi. Khe 1–2 ly thì chụp ảnh cùng một góc, cùng một thước đo, xem lại sau một tháng; nếu khe tự khép khi trời ẩm hơn thì đó là co ngót mùa.

Những trường hợp nên gửi ảnh cho xưởng qua Zalo 0888 688 688: mối góc hở từ 2 ly trở lên và rộng dần, nứt xuyên thớ, khung vênh làm tranh kênh, chỗ bắt móc lỏng. Khi gửi, chụp cận vết nứt có đặt thước bên cạnh, chụp toàn bức và mặt sau khung. Thợ ở xưởng Đồng Quỹ sẽ xem nên chỉnh tại chỗ, thay thanh khung hay đưa về xưởng; ở gần thì ghé showroom Nam Định, Hà Nội hoặc Hải Phòng.

Khi mới nhận tranh, kiểm luôn bốn góc khung, mặt sau và chỗ bắt móc trước khi thanh toán. Ghi nhận ngay từ đầu giúp phân biệt vết có sẵn với vết do mùa về sau.

Hỏi đáp