Mùa nồm mặt tranh đồng đọng nước có sao không?
Vì sao mùa nồm mặt đồng và kính lồng đọng nước?
Nồm là kiểu thời tiết của miền Bắc cuối đông, đầu xuân: sau đợt rét, gió đông nam mang hơi ẩm từ biển tràn vào, độ ẩm không khí lên rất cao trong khi tường, nền và đồ vật trong nhà vẫn còn giữ hơi lạnh. Bề mặt nào lạnh hơn điểm sương của không khí thì hơi nước ngưng lại thành giọt. Tranh đồng chịu cảnh này rõ hơn tranh vẽ vì hai lý do. Thứ nhất, đồng dẫn nhiệt tốt nên tấm đồng nhanh chóng lạnh theo mảng tường nó áp vào. Thứ hai, mặt tranh dát vàng hay đánh bóng nhẵn nên hạt nước đọng lên nhìn thấy ngay, bóng lấp lánh như tranh vừa bị xịt nước.
- Tường hướng ra ngoài trời, nhất là tường phía bắc hoặc tường không có lớp cách nhiệt, lạnh lâu nhất nên tranh treo ở đó đọng nhiều nhất.
- Tranh khổ lớn từ 1m97×1m07 trở lên áp sát tường trên diện rộng nên mặt đồng giữ lạnh lâu hơn tranh nhỏ.
- Tranh có kính lồng thì nước đọng cả mặt ngoài kính; nếu khe hở quanh khung lớn, hơi ẩm còn lọt vào giữa kính và mặt đồng.
- Phòng thờ ít người qua lại, đóng cửa cả tuần, lại hay mở toang đúng ngày gió nồm thì đọng nặng nhất.
Đọng nước thế nào là bình thường, thế nào phải báo xưởng?
Cùng một lớp hơi nước nhưng mỗi nước hoàn thiện phản ứng khác nhau. Cách đơn giản nhất là đợi trời ráo, lau khô rồi nhìn lại dưới ánh sáng xiên từ cửa sổ: dấu nào biến mất là của thời tiết, dấu nào còn ở lại mới cần tính.
| Phần tranh | Bình thường sau mùa nồm | Phải chụp ảnh báo xưởng |
|---|---|---|
| Dát vàng | Hạt nước li ti, thấm khô là sạch, mặt vàng không đổi màu | Vàng bong mép, lộ nền đồng thâm ở chỗ đọng lâu |
| Hun giả cổ | Vệt loang sẫm khi còn ẩm, khô vài hôm thì mờ dần | Vệt trắng mốc hoặc loang đen không mất sau khi khô hẳn |
| Khảm tam khí | Phần bạc hơi xỉn nhanh hơn ngày thường | Bạc ngả đen loang thành mảng, viền khảm hở ra |
| Đồng đỏ chạm nổi | Mặt hơi tối lại, lau khô thì sáng lên | Chấm xanh lục hoặc bột xanh trong khe chạm |
| Khung gỗ | Mặt sơn hơi mờ, sờ thấy nhớp | Mộng nở hở, sơn phồng rộp, chân khung đen mốc |
Chấm xanh trên đồng đỏ là dấu đồng đã bắt đầu bị ăn mòn bề mặt ở chỗ nước đọng quá lâu.
Lau tranh đồng đọng nước thế nào và lúc nào?
Sai lầm hay gặp nhất là lau ngay lúc trời còn nồm. Vừa lau xong, hơi nước lại đọng tiếp, còn khăn ẩm kéo bụi thành vệt mờ trên mặt vàng. Nên làm theo thứ tự dưới đây.
- Đóng cửa phòng khi gió nồm thổi, đợi đến lúc không khí trong phòng khô hơn rồi mới lau.
- Dùng khăn cotton hoặc khăn sợi mềm, khô và sạch bụi; ấn nhẹ cho thấm nước, không chà đi chà lại.
- Hoa văn chạm sâu thì dùng cọ lông mềm khô quét nhẹ cho nước trong khe chảy ra rồi thấm.
- Lau từ trên xuống dưới, khung gỗ lau riêng bằng khăn khác.
- Không dùng khăn ướt, giấy ăn dễ bở xơ, cồn, nước rửa kính hay bất kỳ dung dịch nào lên mặt đồng.
Tranh 40–60 kg hay 70–90 kg không nên tự hạ xuống để lau. Chỉ lau phần với tới, phần cao dùng thang chữ A vững và có người giữ thang. Mép dưới tranh thường cách mặt bàn thờ 80–100 cm nên khi lau cần phủ bàn thờ trước để nước không nhỏ xuống đồ thờ.
Điều hoà, máy hút ẩm, đóng cửa: làm gì giúp, làm gì hại?
Mục tiêu là hạ độ ẩm trong phòng và làm mặt tranh bớt lạnh, chứ không phải làm nóng tranh thật nhanh. Bảng dưới gom những cách nhà nào cũng hay làm.
| Việc hay làm | Tác dụng | Lưu ý |
|---|---|---|
| Đóng kín cửa những ngày gió nồm | Giúp | Mở lại khi trời hanh hoặc có gió bắc |
| Điều hoà chế độ khô (Dry) | Giúp | Không để cửa gió thổi thẳng vào mặt tranh |
| Máy hút ẩm đặt trong phòng | Giúp | Đặt cách tranh 1–2 m, đổ nước thường xuyên |
| Quạt sưởi, máy sấy tóc hướng vào tranh | Hại | Nóng lạnh đột ngột làm khung gỗ co ngót, nứt sơn |
| Phủ nylon kín tranh cả mùa | Hại | Hơi ẩm bị nhốt bên trong, đọng ngay trên mặt đồng |
| Lau nước liên tục lúc trời còn nồm | Ít tác dụng | Đợi phòng khô hơn rồi lau một lần |
Khung gỗ và kính lồng gặp gì trong mùa nồm?
Mặt đồng chịu được ẩm tốt hơn khung. Khung gỗ hương, gụ hay sồi đều đã sấy trước khi làm, nhưng gỗ vẫn hút ẩm nhẹ theo mùa. Nồm kéo dài vài tuần thì mộng góc có thể nở ra một chút, mặt sơn mờ đi, sờ thấy nhớp tay. Phần lớn sẽ tự co lại khi trời hanh trở lại.
- Mộng góc hở dưới 1 mm và khép lại khi trời hanh: chuyện co ngót bình thường của gỗ thật.
- Kính lồng mờ hơi nước ở mặt trong: hơi ẩm lọt qua khe, để phòng khô vài hôm thì tự tan.
- Kính mờ mặt trong kéo dài cả tuần dù phòng đã khô: kiểm lại gioăng và nẹp quanh kính.
- Chân khung sát tường có đốm đen mốc: lau khô, kê cho tranh cách tường thêm một chút để thoáng.
Hết mùa nồm nên kiểm lại những chỗ nào?
Khi trời đã hanh trở lại, dành một buổi soát tranh dưới ánh sáng xiên, đứng cách 50–70 cm nhìn chính diện rồi mới nghiêng. Soát mảng nền trơn trước, sau đó đến khe hoa văn sâu, mép dát vàng, phần bạc khảm, bốn góc khung và mặt sau chỗ móc treo. Chụp ảnh lại hiện trạng để mùa nồm năm sau có cái mà so.
Nếu thấy chấm xanh trong khe đồng đỏ, vàng bong mép, bạc khảm ngả đen thành mảng hay mộng khung nở không khép lại, hãy chụp cận cảnh kèm ảnh toàn bức, gửi xưởng Đồng Quỹ qua Zalo 0888 688 688 để thợ xem trước. Nhiều trường hợp chỉ cần hướng dẫn xử lý tại nhà; trường hợp cần lên lại nước hoàn thiện thì xưởng sẽ báo cách gửi tranh về. Hoặc mang ảnh ghé showroom Nam Định, Hà Nội, Hải Phòng.
Hỏi đáp
Tranh treo ở tường ngoài, tường hướng ra trời có đọng nhiều hơn không?
Có. Tường ngoài lạnh lâu hơn tường trong nên mặt tranh treo ở đó đọng nhiều và lâu hơn. Nếu được, mùa nồm nên kê thêm khoảng hở giữa tranh và tường cho thoáng, hoặc ưu tiên chạy máy hút ẩm ở phòng đó.
Có nên phủ nylon kín tranh suốt mùa nồm không?
Không nên. Nylon nhốt hơi ẩm ngay trên mặt đồng, lại không cho khô, dễ sinh vết hơn để tranh thoáng. Nếu muốn che bụi, dùng vải cotton mỏng phủ hờ và bỏ ra khi trời hanh.
Lau tranh bằng giấy ăn được không?
Không nên. Giấy ăn gặp nước dễ bở xơ, mắc vào khe chạm và có thể để lại vụn trên mặt vàng. Dùng khăn cotton hoặc khăn sợi mềm khô, ấn nhẹ cho thấm.
Nước đọng có làm bong lớp dát vàng không?
Một vài đợt nồm thì không. Lớp vàng chỉ có nguy cơ bong ở mép khi nước đọng nhiều ngày liền không được thấm khô, nhất là ở góc dưới tranh nơi nước chảy dồn xuống. Thấm khô định kỳ là đủ.
Nhà mới xây, tường chưa khô hẳn thì treo tranh đồng được không?
Tường mới trát còn nhả hơi ẩm nhiều tháng, mùa nồm càng nặng. Tốt nhất đợi tường khô rồi mới treo; nếu đã treo thì kê tranh cách tường thêm một chút, chạy máy hút ẩm và soát mặt sau tranh thường xuyên hơn.