Tranh đồng khảm tam khí chỗ bạc bị xỉn đen có phải lỗi không
Vì sao bạc trên tranh tam khí đen mà vàng bên cạnh vẫn sáng
Tranh khảm tam khí là ba kim loại trên cùng một mặt: nền đồng đỏ hun trầm, chi tiết dát vàng, và bạc nạm ở mây, nước, bờm ngựa, lông chim. Ba kim loại này phản ứng với không khí theo ba tốc độ khác nhau, nên sau một thời gian treo, mặt tranh không đổi màu đều mà đổi màu theo từng vùng.
- Bạc: nhạy nhất với lưu huỳnh. Hương khói, khí bếp gas, khói xe, mồ hôi tay, thậm chí hơi từ đệm cao su đều có lưu huỳnh. Bạc gặp lưu huỳnh tạo thành lớp bạc sunfua màu xám đen bám ngay trên bề mặt.
- Vàng dát 9999: gần như không phản ứng, giữ màu nhiều năm. Nếu chỗ vàng cũng xỉn thì đó là bụi dầu bám, lau khô là sáng lại.
- Đồng đỏ hun: đã được hun màu sẵn ở xưởng nên chỉ trầm thêm rất chậm, thường không ai để ý.
Vì thế bức Mã đáo hay Anh hùng tương ngộ tam khí treo phòng thờ, sau vài tháng nhìn như chỉ mây và nước bị đen, còn ngựa dát vàng vẫn rực. Đó là bạc thật đang làm đúng việc của bạc, không phải thợ khảm làm sai.
Nhìn đâu để biết xỉn tự nhiên hay bạc mạ mỏng, bạc giả
Ở xưởng Đồng Quỹ, bạc khảm là lá bạc hoặc sợi bạc thật, nạm vào rãnh đã chạm sâu trên nền đồng rồi gõ nén cho ăn chặt, nên lớp bạc có độ dày thật và không bong khi lau. Hàng mạ bạc điện phân hoặc quét nhũ bạc thì mỏng và xuống màu theo cách khác. Bốn chỗ phân biệt dưới đây chỉ cần khăn mềm khô và đèn pin điện thoại.
| Chỗ nhìn | Bạc thật xỉn tự nhiên | Bạc mạ mỏng hoặc bạc giả |
|---|---|---|
| Màu lúc mới đổi | Ngả vàng nhạt trước, rồi nâu, rồi xám đen; đổi dần theo lớp | Xám mờ đục ngay từ đầu, hoặc xanh lục ở mép chỗ bạc |
| Lau thử bằng khăn mềm | Sáng dần lên, khăn dính vệt xám, bạc vẫn nguyên chỗ | Lộ màu vàng đỏ của đồng, hoặc bong thành vảy nhỏ |
| Soi đèn nghiêng ở mép bạc | Thấy gờ bạc nổi nhẹ trên rãnh chạm, ranh giới rõ với nền đồng | Mép phẳng lì, bạc tràn ra ngoài nét chạm, có vệt chổi |
| Chỗ khuất sau khung, ít khói | Còn sáng hơn chỗ giữa tranh, xỉn không đều là bình thường | Xỉn đều cả chỗ khuất lẫn chỗ lộ, hoặc lốm đốm rỗ |
Bốn chỗ đều rơi vào cột giữa thì là bạc thật, chỉ cần lau. Lau lộ đồng hoặc bong vảy mới cần báo nơi bán; cách chụp ảnh báo lỗi xem ở bài kiểm tranh khi nhận hàng.
Treo ở đâu thì bạc đen nhanh, bao lâu phải lau một lần
Tốc độ xỉn không do tay thợ mà do không khí quanh tranh. Mức dưới đây là mức chung của nghề để anh chị lường trước, không phải cam kết của xưởng, vì mỗi nhà thắp hương, mở cửa khác nhau.
| Vị trí treo | Bạc bắt đầu đổi màu | Nên lau |
|---|---|---|
| Phòng thờ thắp hương hằng ngày | Ngả màu rõ sau 2–6 tháng | Lau nhẹ 2–3 tháng một lần, lau kỹ mỗi dịp giáp Tết |
| Phòng thờ chỉ thắp ngày rằm, mùng một | Sau 8–12 tháng | Lau 6 tháng một lần |
| Phòng khách kín, máy lạnh | Sau 1–2 năm | Lau bụi hằng tháng, lau bạc mỗi năm một lần |
| Gần bếp, gần cửa ra đường lớn | Sau 3–6 tháng, kèm bụi dầu | Lau bụi hằng tuần, lau bạc 3 tháng một lần |
| Nhà ven biển, hơi muối | Sau 1–3 tháng, có thể kèm đốm | Lau 1–2 tháng một lần, nên lồng kính |
Tranh khổ 1m55×81 hay 1m76×89 (phủ bì) treo cao lau cả mặt mất công, nên nhiều nhà lồng kính ngay từ đầu nếu treo gần bếp hoặc ven biển. Kính không chặn hết lưu huỳnh nhưng làm chậm đi nhiều và giữ bụi dầu khỏi rãnh khảm.
Lau bạc xỉn trên tranh thế nào cho không hại vàng và nền hun
Sai lầm hay gặp là mang cách đánh bóng bát hương sang lau tranh tam khí. Nền hun và lớp vàng dát mỏng hơn nhiều so với thân đỉnh, đánh mạnh là mất màu hun, trầy vàng. Lau ngay trên tường, không cần hạ tranh.
- Bước 1: lau bụi khô cả mặt tranh bằng chổi lông mềm hoặc khăn sợi nhỏ khô, quét theo chiều nét chạm để bụi trong rãnh ra hết.
- Bước 2: lau riêng chỗ bạc bằng khăn cotton mềm, khô, miết nhẹ một chiều. Bạc mới ngả vàng hoặc nâu nhạt thường sáng lại ngay ở bước này.
- Bước 3: bạc đã xám đen thì thấm khăn vào nước ấm pha chút bột baking soda, vắt thật khô, lau đúng vùng bạc, tránh lan sang vàng. Lau xong lau lại bằng khăn khô sạch.
- Bước 4: chỗ bạc nằm trong rãnh sâu dùng tăm bông bọc khăn mềm, không dùng bàn chải đánh răng vì lông cứng cào lớp hun quanh rãnh.
- Cấm: nước rửa chén, giấm, chanh, kem đánh bóng kim loại, khăn ướt tẩm hoá chất, máy đánh bóng. Các thứ này làm sáng bạc nhưng ăn mất màu hun của nền và làm lớp vàng mờ đi vĩnh viễn.
Lau xong để khô tự nhiên, không sấy. Nhà thắp hương nhiều có thể bôi lớp rất mỏng sáp bảo vệ kim loại lên đúng chỗ bạc để chậm xỉn thêm vài tháng; không bôi lên vàng và nền hun vì sẽ bóng loang.
Khi nào không tự lau mà nên gọi xưởng
- Bạc đã đen sâu, lau baking soda hai lần không đỡ: xưởng có dung dịch tẩy chuyên cho bạc và biết che vàng, che nền trước khi tẩy.
- Chỗ bạc bị đốm trắng rỗ hoặc xanh lục: thường do hơi muối hoặc ẩm đọng lâu, cần xử lý bề mặt rồi hun lại nền quanh đó.
- Bạc bong hở mép, thấy nền đồng: cần nạm lại bạc, không thể dán.
- Tranh treo trên 8–10 năm, muốn làm mới toàn bộ: xưởng tháo khung, làm sạch cả mặt, hun lại nền, dát lại vàng những chỗ mòn, nạm bổ sung bạc rồi lắp khung.
Đệ Nhất Đỉnh nhận lại tranh do xưởng làm để làm mới, kể cả tranh đã treo lâu năm, miễn phí vận chuyển toàn quốc. Gửi ảnh cận chỗ bạc xỉn qua Zalo 0888 688 688, thợ nhìn ảnh sẽ nói trước là tự lau được hay phải mang về.
Hỏi người bán ba câu này trước khi đặt tranh khảm tam khí
Khảm tam khí là nước hoàn thiện cầu kỳ nhất, mỗi bức mất nhiều tuần công, nên hỏi rõ từ đầu để sau không phải cãi nhau chuyện bạc đen.
- Bạc nạm thật hay mạ? Hỏi thẳng và xin ảnh cận cảnh mép bạc soi đèn nghiêng. Bạc nạm có gờ nổi trong rãnh chạm.
- Bạc xỉn sau vài tháng có tính là lỗi bảo hành không, và xưởng có nhận làm sáng lại không? Nơi làm bạc thật sẽ trả lời rất tự nhiên vì họ biết chắc bạc sẽ xỉn.
- Có lồng kính sẵn không, và nếu treo phòng thờ thắp hương nhiều thì xưởng khuyên lồng hay không? Câu trả lời cho biết họ có hiểu chỗ treo của mình không.
Xưởng Đồng Quỹ chạm tay và nạm bạc thật cho mọi tranh tam khí, có ảnh từng công đoạn gửi khách. Ba showroom Nam Định, Hà Nội, Hải Phòng có tranh tam khí đã treo vài năm để anh chị nhìn tận mắt bạc xỉn tự nhiên trước khi quyết định. Kiểm hàng xong mới thanh toán.
Hỏi đáp
Bạc trên tranh mới nhận đã hơi ngả vàng, có phải hàng cũ không?
Không hẳn. Bạc thật bắt đầu ngả vàng nhạt ngay từ vài tuần sau khi nạm nếu để trong xưởng có mùi hun và khói. Lau khăn khô sáng lại là bình thường. Chỉ nghi hàng cũ khi khung có vết ốc cũ, mặt sau có bụi bám dày hoặc bạc đã đen sâu lau không đỡ.
Lồng kính có làm bạc hết xỉn không?
Không hết nhưng chậm đi nhiều lần, vì kính ngăn phần lớn khói và bụi dầu. Bạc trong tranh lồng kính treo phòng thờ thường vẫn ngả màu sau 1–2 năm thay vì vài tháng. Cần mở kính lau định kỳ, nên chọn khung có kính tháo được.
Dùng kem đánh bóng bạc trang sức lau tranh được không?
Không nên. Kem đánh bóng có hạt mài, lau lên tranh sẽ lan sang lớp vàng dát và nền đồng hun sát bên, làm mờ vàng và loang màu hun, không phục hồi được. Chỉ dùng khăn mềm và nước baking soda loãng đúng vùng bạc.
Bạc đen có làm hỏng lớp đồng phía dưới không?
Không. Lớp bạc sunfua chỉ bám trên bề mặt bạc, không ăn xuống nền đồng. Để lâu không lau thì chỉ khó làm sáng hơn, chứ tranh không bị mục hay rỗ, trừ khi kèm ẩm muối kéo dài ở nhà ven biển.
Tranh khảm tam khí và khảm ngũ sắc thì cái nào ít xỉn hơn?
Tương đương, vì cả hai đều có bạc. Ngũ sắc thêm đồng vàng và đồng đen nên nhiều màu hơn nhưng phần bạc vẫn xỉn theo cùng cách. Muốn ít phải lau thì chọn dát vàng toàn phần hoặc hun giả cổ, đổi lại mất phần điểm bạc ở mây, nước.