Cửu huyền thất tổ là gì, nhà nào thờ được, tranh đặt ở đâu trên ban thờ
Nghĩa của bốn chữ
“Cửu huyền” (九玄) thường được giảng là chín đời: cao tổ, tằng tổ, tổ phụ, phụ thân, bản thân, con, cháu, chắt, chút — tức là cả dòng máu từ trên xuống dưới. “Thất tổ” (七祖) là bảy đời tổ tiên phía trên: phụ, tổ, tằng, cao, thái, huyền, hiển. Ghép lại, thờ Cửu huyền thất tổ là thờ toàn bộ tổ tiên đã khuất và cầu cho cả dòng dõi. Cách giảng có vài dị bản, nhưng ý chung là thờ chung, không giới hạn ở một hai đời gần.
Ai thờ được
- Nhà con trưởng, nhà thờ họ: thờ Cửu huyền thất tổ thay hoặc cùng với bài vị tổ tiên.
- Nhà con thứ, nhà ở xa quê: thờ Cửu huyền thất tổ là cách đầy đủ nhất khi không có bài vị chính.
- Gia đình theo Phật giáo: tranh Cửu huyền đặt dưới tranh hoặc tượng Phật, không ngang hàng.
- Người theo Công giáo không thờ theo cách này; bàn thờ tổ tiên bên Công giáo dùng ảnh và thánh giá.
Đặt ở đâu, cỡ nào
Tranh treo chính giữa tường sau ban thờ, tâm tranh thẳng với tâm bát hương, mép dưới cách mặt ban 20–40 cm và phải cao hơn bát hương. Nếu có hoành phi thì tranh nằm dưới hoành phi, giữa hai câu đối; nếu có tượng hoặc tranh Phật thì đặt thấp hơn Phật. Không treo lệch, không treo trên tủ thờ mà mặt tranh bị đỉnh đồng che.
| Bề rộng ban thờ | Cỡ tranh (rộng × cao) |
|---|---|
| Dưới 1m27 (ban thờ treo, chung cư) | 60 × 80 |
| 1m27 – 1m53 | 80 × 80 hoặc 1m × 1m |
| 1m53 – 1m97 | 1m × 1m |
| Nhà thờ họ, ban 2m17 trở lên | 1m2 × 1m53 |
Các cỡ trên đậu cung tốt thước 38,8 (60 → Quan, 80 → Đinh, 100 → Quan, 120 → Đinh, 153 → Tài).
Bằng đồng khác gì tranh gỗ, tranh kính
- Tranh gỗ: ấm, rẻ hơn, nhưng cong nứt theo mùa nồm và khói hương bám vào thớ gỗ khó lau.
- Tranh kính, tranh in: nhanh, rẻ, nhưng phai màu và ố sau vài năm hương khói.
- Tranh đồng: chữ và hoa văn chạm nổi, dát vàng; không cong, không phai; lau khô là sạch; treo cùng bộ đỉnh đồng thì cả ban thờ một chất liệu. Nặng hơn nên cần bắt vít nở chắc.
Hỏi đáp
Thờ Cửu huyền thất tổ có cần bài vị nữa không?
Không bắt buộc. Nhà có bài vị các cụ gần thì đặt bài vị phía trước, tranh phía sau; nhà không có thì tranh thay toàn bộ.
Tranh Cửu huyền chữ Hán hay chữ Việt?
Cả hai; tranh chữ Hán có kèm dòng chữ Việt nhỏ để con cháu đọc được là mẫu xưởng hay làm nhất.
Ban thờ treo tường có treo tranh Cửu huyền được không?
Được, cỡ 60 × 80 hoặc nhỏ hơn theo tường; treo sát phía trên ban thờ treo, không dùng hoành phi.