Bộ tranh đồng tứ quý bốn bức lệch màu nhau có phải lỗi không
Vì sao bốn bức cùng một bộ không thể lên màu y hệt?
Tranh đồng tứ quý ở xưởng làng Đồng Quỹ không in màu lên bề mặt. Màu nâu cổ của nền là do hoá chất và nhiệt làm đồng tự đổi sắc, còn ánh vàng là lá vàng dát bằng tay lên từng nét chạm. Hai khâu này phụ thuộc vào chính tấm đồng và bàn tay người thợ, nên không có hai bức nào ra màu giống hệt nhau, kể cả khi cùng một bộ, cùng một ngày.
- Hun từng tấm một: mỗi bức nằm trong bể hun hoặc dưới ngọn lửa một khoảng thời gian hơi khác nhau, chênh vài chục giây đã đủ đậm nhạt khác.
- Tấm đồng không đều tuyệt đối: chỗ thúc khối sâu, chỗ mỏng hơn ăn màu nhanh hơn chỗ dày.
- Hoa văn mỗi bức khác nhau: bức tùng nhiều mảng lõm tối, bức mai nhiều nền trơn, nhìn tổng thể bức tùng luôn đậm hơn.
- Lá vàng khác mẻ: hai tập vàng mua khác đợt có thể chênh nhau một chút về độ ấm.
- Lớp phủ bảo vệ quét tay: chỗ dày chỗ mỏng làm độ bóng mỗi bức hơi khác.
Chênh thế nào là bình thường, thế nào phải báo xưởng?
Bảng dưới là mức chung của nghề tranh đồng chạm tay, xem ở khoảng cách 2 đến 3 mét, cả bốn bức cùng một bức tường và cùng một nguồn sáng.
| Thứ cần xem | Chênh bình thường | Chênh phải báo xưởng |
|---|---|---|
| Sắc nền đồng | Một bức ấm hơn hoặc nhạt hơn chừng nửa tông, cùng là nâu cổ | Một bức ngả hẳn sang đen sạm, đỏ gạch hoặc có ánh xanh, loang thành mảng |
| Độ bóng | Bức này mờ hơn bức kia một chút khi đứng sát | Một bức bóng loáng, ba bức mờ, đứng 3 mét vẫn thấy rõ |
| Đậm nhạt chỗ lõm | Bức nhiều hoa văn trông tối hơn bức nhiều nền trơn | Chỗ lõm của một bức gần như không có màu hun, phẳng một màu đồng mới |
| Màu lá vàng | Ánh vàng chênh nhẹ giữa các bức, đều trong từng bức | Một bức có vàng bong, vàng lốm đốm, hoặc vàng ngả trắng bạc khác hẳn ba bức còn lại |
Chỉ rơi vào cột giữa là dấu vết của hàng chạm tay. Có một dòng rơi vào cột phải thì chụp cả bộ cạnh nhau dưới ánh sáng ban ngày, gửi xưởng xem trước.
Xem lệch màu ở đâu, dưới ánh sáng nào mới đúng?
Nhiều khách thấy lệch nhiều chỉ vì xem sai chỗ. Đồng phản quang, cùng một bức có thể trông như hai màu chỉ vì ánh sáng chiếu khác góc.
- Xem dưới ánh sáng ban ngày gián tiếp, không để nắng chiếu thẳng vào một hai bức.
- Đứng lùi 2 đến 3 mét, đúng khoảng cách người ta sẽ nhìn khi tranh đã treo.
- Dựng hoặc treo cả bốn bức cạnh nhau trên cùng một tường, không so bức trên tường với bức đang dựng dưới sàn.
- Tháo hết ni lông bọc, vì lớp nhựa làm ánh đồng đục và lệch màu.
- Không kết luận qua ảnh điện thoại: máy tự cân màu theo từng khung hình nên thường làm chênh lệch rõ hơn ngoài đời.
Khi nhận tranh, nên kiểm cả bộ theo đúng cách này trước khi thanh toán, vì xưởng cho kiểm hàng rồi mới trả tiền.
Treo bốn bức thế nào để mắt không bắt lỗi?
Cách treo quyết định phần lớn cảm giác lệch màu. Cùng một bộ, treo đúng thì trông đều, treo sai thì chênh nhẹ cũng thành rõ.
| Cách treo | Vì sao giúp đều màu |
|---|---|
| Thứ tự mai, trúc, cúc, tùng từ trái sang phải | Bức tùng thường tối nhất nằm ở một đầu, mắt đọc thành nhịp chứ không thấy một bức lạc giữa hàng |
| Khoảng hở giữa các bức đều nhau, chừng 8 đến 15 cm | Khoảng hở lệch làm mắt so sánh từng cặp bức, dễ thấy chênh màu hơn |
| Mép dưới bốn khung nằm trên một đường thẳng | Hàng ngay ngắn khiến cả bộ đọc như một khối |
| Một nguồn sáng chung, đèn rọi cách đều từng bức | Hai loại đèn khác màu, hoặc một bức dưới đèn một bức không, sẽ tạo lệch giả |
| Tránh tường nửa nắng nửa bóng | Bức dính nắng chiều luôn trông vàng hơn ba bức còn lại |
Bốn khung cũng phải cùng loại gỗ, cùng nước sơn: khung lệch màu còn dễ thấy hơn mặt đồng lệch.
Mua lẻ từng bức cách nhau vài tháng thì chênh tới đâu?
Mua bức mai trước, vài tháng sau mới đặt nốt ba bức thì chênh rõ hơn bộ làm một lần là tự nhiên: theo mức chung của nghề, bức đã treo 6 đến 12 tháng thường trầm và ấm hơn bức mới ra lò, vì lớp hun và lá vàng vẫn tiếp tục ổn định theo thời gian. Muốn bức sau khớp bức trước, nên dặn xưởng những điều sau.
- Gửi ảnh bức đã có, chụp dưới ánh sáng ban ngày, kèm một tờ giấy trắng cạnh tranh để xưởng đối chiếu màu.
- Nói rõ nước hoàn thiện của bức cũ: dát vàng trên nền hun giả cổ, khảm tam khí hay đồng đỏ chạm nổi.
- Báo đúng cỡ phủ bì của bức cũ, ví dụ 1m27 × 61 hay 1m55 × 81, để bức mới cùng khổ và cùng kiểu khung.
- Dặn xưởng hun đậm hơn một chút so với hàng mới thông thường, để bù phần ngả màu của bức đã treo.
Dù vậy, bức mua sau vẫn có thể chênh nhẹ vài tháng đầu, rồi dịu dần khi cả bốn bức cùng treo một chỗ, cùng ánh sáng và hương khói.
Muốn bốn bức đều màu lại thì xưởng làm được gì?
Khi một bức lệch hẳn khỏi ba bức còn lại, việc chỉnh màu phải làm tại xưởng, không nên tự đánh bóng hay dùng thuốc tẩy đồng ở nhà vì dễ mất lớp hun và lá vàng.
- Hun bổ sung bức nhạt cho gần với ba bức kia, sau đó phủ lại lớp bảo vệ.
- Đánh lại lớp phủ cho bốn bức cùng một độ bóng nếu chỉ chênh bóng mờ.
- Dát vàng lại phần vàng bong hoặc lốm đốm.
- Chỉ cần mang bức lệch nhất về, kèm ảnh ba bức còn lại đang treo, không phải mang cả bộ.
Xưởng phải nhìn tận mắt mới nói chắc được chỉnh tới đâu. Anh chị có thể gửi ảnh cả bộ đang treo qua Zalo 0888 688 688, hoặc mang bức cần xem tới một trong ba showroom Nam Định, Hà Nội, Hải Phòng để thợ Đồng Quỹ xem trực tiếp.
Hỏi đáp
Bốn bức chênh màu một chút có phải là hàng ghép từ nhiều nơi không?
Không hẳn. Hàng chạm tay làm cùng một xưởng, cùng một đợt vẫn chênh nhẹ vì hun và dát vàng từng tấm. Dấu hiệu đáng ngờ là khác kiểu chạm, khác độ sâu nét, khác loại khung, chứ không phải chênh nửa tông màu.
Vì sao chụp ảnh thấy lệch nhiều hơn nhìn ngoài đời?
Điện thoại tự cân màu theo từng khung hình và tăng tương phản, nên chụp từng bức riêng thường cho bốn màu khác nhau. Muốn so đúng, chụp cả bộ trong một khung hình, ánh sáng ban ngày, không bật đèn flash.
Để vài tháng thì bốn bức có tự đều màu không?
Thường dịu đi chứ không đều tuyệt đối. Khi cả bộ cùng treo một chỗ, cùng ánh sáng và hương khói, phần chênh nhẹ ban đầu thường khó nhận ra hơn sau vài tháng, theo mức chung của nghề. Chênh nặng thì không tự hết.
Có nên mua lẻ từng bức tứ quý không?
Mua được, nhưng nên chấp nhận chênh rõ hơn bộ làm một lần. Nếu đã định treo đủ bốn bức, đặt cả bộ cùng lúc sẽ đều màu, đều khung và đều cỡ hơn.
Đổi riêng một bức trong bộ được không?
Tuỳ tình trạng từng bộ, xưởng cần xem tận mắt hoặc qua ảnh rõ rồi mới trả lời được. Thường xưởng ưu tiên chỉnh màu bức lệch cho khớp bộ trước khi tính tới làm bức mới.