Sắm đồ đồng cho nhà thờ họ và từ đường: mua gì trước, cỡ nào cho đúng

Trả lời nhanh

Nhà thờ họ nên sắm theo thứ tự: bát hương trước, rồi bộ ngũ sự gồm đỉnh và đôi hạc đôi nến, sau đó hoành phi câu đối, cuối cùng mới đến lư xông trầm, chuông và đồ lễ lẻ. Gian thờ họ rộng và người đứng lễ xa ban nên cỡ phải nhảy một bậc so với nhà riêng: ban thờ rộng từ một mét chín bảy trở lên thường dùng đỉnh bảy mươi phân. Hàng đúc theo đơn có khắc tên dòng họ mất khoảng ba đến năm tuần.

Gian thờ họ khác ban thờ nhà riêng ở ba chỗ

Các cụ trong họ hay cầm theo tờ giấy ghi cỡ đồ của nhà mình rồi bảo cứ thế mà làm, chỉ to hơn một chút. Làm thế là hỏng, vì ba điểm dưới đây đều đẩy cỡ đồ lên.

• Khoảng cách nhìn. Ở nhà người thắp hương đứng cách mặt ban chừng một mét rưỡi; ở nhà thờ họ con cháu đứng thành hàng, người cuối cách ban năm sáu mét. Cùng bộ ngũ sự năm mươi phân, đặt ở nhà thì đầy đặn, đặt trong gian thờ họ thì lọt thỏm.
• Chỗ cho mâm lễ. Ngày giỗ tổ mỗi chi mang một mâm, nên đồ thờ cố định phải dồn về phía sau và gọn theo chiều sâu. Nhiều họ chọn đúng cỡ theo chiều rộng nhưng quên đo chiều sâu, đến khi bày lễ thì bát hương bị đẩy ra sát mép.
• Tính đại diện. Đồ nhà thờ họ là của chung, đúc một lần dùng mấy chục năm, thường khắc tên họ và năm dựng. Vì thế ưu tiên đúc liền khối và nước hoàn thiện bền, và phải tính trước chuyện mươi năm sau còn đặt bổ sung được đúng dòng ấy.

Sắm gì trước, sắm gì sau

Ít có dòng họ nào sắm được cả gian thờ trong một lần. Thứ tự dưới đây để mỗi đợt xong là gian thờ đã dùng được, không phải đợi đủ mới lễ.

Một lưu ý nhỏ mà đắt: nếu họ định sắm dần, hãy đặt bát hương ở đợt một với đúng dòng hoa văn định dùng cho cả gian. Bát hương là món khó thay nhất, thay là phải làm lễ, nên cuối cùng nhiều họ đành để một chiếc bát hương lạc dòng đứng giữa bộ đỉnh mua sau.

Chọn khổ theo chiều rộng gian thờ

Nguyên tắc của xưởng: tổng chiều ngang bộ ngũ sự khi bày xong chiếm khoảng hai phần ba chiều rộng mặt ban, còn chiều cao thân đỉnh vào khoảng một phần ba đến hai phần năm chiều rộng ấy.

Có một chỗ bẫy phải nói thẳng: tên gọi cỡ không phải là chiều cao đo được. Cái gọi là đỉnh sáu mươi phân, đo thân thật thường chỉ khoảng năm bảy phân, vì tên cỡ lấy theo khuôn chứ không theo thành phẩm. Họ nào tính chiều cao gian thờ sát sạt thì nên hỏi lại chiều cao thực đo trước khi chốt.

Cân nặng cũng nên hỏi trước vì nó quyết định mặt ban có chịu nổi không. Bộ sáu mươi phân nằm quanh ba chục cân, bộ bảy mươi phân từ ba sáu cân trở lên, và cùng một cỡ thì đồng cát tút nặng hơn đồng vàng khá nhiều. Gian thờ nào dùng đỉnh từ một mét trở lên thì hầu hết đặt xuống bục trước ban chứ không kê lên mặt ban.

Khắc tên dòng họ và năm dựng

Đây là phần làm đồ nhà thờ họ khác hẳn đồ bán sẵn. Chỗ khắc thường là mặt sau chân đỉnh, thân bát hương, hoặc diềm hoành phi. Nội dung hay dùng gồm tên họ, tên thôn xã, năm dựng hoặc năm trùng tu ghi cả âm lịch lẫn dương lịch, đôi khi thêm tên người công đức.

Quy trình ở xưởng: họ gửi nội dung chữ, chúng tôi vẽ bản mẫu đúng kiểu chữ và đúng vị trí, gửi lại cho họ duyệt, có chữ ký của người đại diện rồi mới vào khuôn. Nghe rườm rà nhưng bắt buộc, vì chữ đã đúc vào đồng là không sửa được. Sai một chữ trong tên đệm là phải đúc lại từ đầu, mất thêm cả tháng.

Đặt trước bao lâu, vận chuyển lắp đặt ra sao

Hàng cỡ phổ thông có sẵn thì giao trong vài ngày. Nhưng đồ nhà thờ họ hầu như luôn là hàng đúc theo đơn: khổ lớn, có khắc chữ, có khi đổi hoa văn. Một đơn như thế đi qua sáu công đoạn gồm ra mẫu, làm khuôn, nung khuôn, rót đồng, gọt nguội và chạm tay, rồi hun màu. Riêng khâu để nguội sau khi rót đã mất khoảng hai ngày, không rút ngắn được; cả bộ ngũ sự thường mất mười lăm đến hai mươi ngày công. Cộng thêm khâu vẽ và duyệt chữ khắc, một đơn nhà thờ họ khổ lớn thực tế rơi vào ba đến năm tuần.

Vì vậy lời khuyên gọn là đặt trước ngày giỗ tổ ít nhất hai tháng. Họ nào định khánh thành nhà thờ mới thì nên chốt đồ đồng ngay khi xong phần mái, đừng đợi hoàn thiện nội thất. Trước Tết và quanh tháng Ba âm lịch là mùa cao điểm nên cộng thêm thời gian.

Khâu lắp đặt cũng cần bàn trước. Một bộ ngũ sự tám mươi phân là hàng nặng, khiêng phải hai đến ba người, và phải tính lối vào gồm cổng, bậc tam cấp, chiều rộng cửa gian giữa. Đế kê phải chắc và phẳng; sàn gỗ cũ nên kê thêm tấm đỡ.

Kinh phí đóng góp dần thì chia đợt thế nào

Phần lớn các họ góp tiền theo suất đinh hoặc theo chi, tiền về rải rác. Chia đợt theo bảng ở trên là ổn, nhưng có một việc phải làm ngay từ đợt đầu, trước cả khi đặt món nào: chốt dòng hoa văn và nước hoàn thiện cho cả gian, rồi ghi vào biên bản họp họ.

Lý do rất thực tế. Đồng hun giả cổ mỗi mẻ có sắc độ nhỉnh hơn kém nhau đôi chút, còn dòng hoa văn thì sau vài năm có thể xưởng đã đổi mẫu. Nếu đợt một mua bát hương dòng này, ba năm sau mua đỉnh dòng khác, đứng gần nhìn là thấy lệch ngay. Ghi rõ tên dòng, cỡ, nước hoàn thiện và tên xưởng vào biên bản, đợt sau người khác trong họ đi đặt vẫn ra đúng thứ cần.

Năm lỗi các dòng họ hay mắc

• Chỉ đo chiều rộng, quên chiều sâu mặt ban. Đỉnh vừa chiều ngang nhưng đẩy bát hương ra sát mép.
• Mua mỗi món một nơi cho rẻ. Ghép lại thì màu vênh, nét chạm không cùng tay.
• Chọn cỡ theo ảnh trên mạng. Ảnh không có vật so sánh nên bộ đỉnh nào chụp cũng bề thế như nhau.
• Không duyệt bản vẽ chữ trước khi vào khuôn. Sai một nét là đúc lại, chậm cả tháng và tốn kém cho quỹ họ.
• Lau bằng thuốc đánh bóng kim loại. Lớp hun giả cổ mất là mất hẳn, không phục hồi tại chỗ được.